|
پزشکی کوهستان میرود تا دو ساله شود.در این مدت سوالات بسیاری توسط همنوردان عزیز و خوانندگان محترم این وبلاگ پرسیده شده است که من هم در حد توان علمیم کوشیدم تا پاسخ گوی آنها باشم.در این پست تمام این پرسش و پاسخ ها را جمع آوری کرده ام ضمن اینکه امیدوارم خواندن این سوال و جوابها برای خوانندگان پزشکی کوهستان مفید باشد از تمام همکاران محترمی که خواننده این مطلب هستند درخواست می کنم تا با راهنمای هایشان در ارائه هرچه پر بار تر این مطلب مرا یاری کنند. سولاتی هم در ان مدت مطرح شده که من توان یا فرصت پاسخ به آنها را تا کنون پیدا نکرده ام ای سولات و سوالهایی نیز که در آینده مطرح خواهد شد به مرور به این مجموعه اضافه می شود. و این پست در بخش آرشیو موضوعی وبلاگ همواره در دسترس خواهد بود. |
پرسش (۱): مصرف آسپرین تاثیری برای جلو گیری از ارتفاع زدگی دارد یامصرف آن را در ارتفاع توصیه میکنید؟
پاسخ(پزشکی کوهستان): آسپرین تاثیری در جلوگیری از ارتفاع زدگی ندارد.و داروهایی که تا کنون تاثیر آنها درپیشگیری از ارتفاع زدگی اثبات شده است همان استازولامید و در مرحله بعد دگزامتازون است .اما کلا آسپرین دیگر به امروزه به عنوان یک دارو قلبی شناخته میشود و مصرف آن با توجه به عوارض آن به عنوان مسکن توصیه نمیشود.کسانی که تحت درمان با این دارو هستند در ارتفاع هم دارویشان را ادامه میدهند اما برای بقیه انتخاب مناسبی نمیباشد.
پرسش (۲): یه آقایی رو توی بارگاه سوم دیدم که برعکس همه کوهنوردها اعتقاد داشت که زیاد نباید توی بارگاه سوم بمونیم . میگفت که ارتفاع بالا فرصت کافی پیدا میکنه که شرایطش رو به بدن تحمیل کنه . نظرش این بود که بهتره مستقیما صعود از گوسفند سرا انجام بشه . اگه نظرت رو در این مورد بگی ممنون میشم .
پاسخ(پزشکی کوهستان): برای عادت کردن به ارتفاع مهمترین راه صعود آهسته است که در تمامی متون علمی بر آن تاکید شده است.و من در بحث ارتفاع زدگی به تفصیل در مورد آن سخن خواهم گفت اما بطور خلاصه عرض کنم که در صعود مهم٬ ارتفاع شب مانی است و گفته میشود که این ارتفاع نسبت به شب قبل نباید از 300 متر بیشتر باشد که البته تا 600 متر هم در منابع مختلف ذکر شده است و اصطلاح کوهنوردی در بالا خوابیدن در پایین از اینجا منشا میگیرد از طرفی توصیه میشود به ازا هر 1000ذمتر صعود یک روز استراحت کرد و با توجه به اختلاف ارتفاع حدود 1000متری گوسفندسرا با بارگاه شب مانی بارگاه کاملا منطبق بر اصول علمی است ضمن اینکه از ارتفاع 2500 متری انسان در معرض ارتفاع زدگی قرار میگیرد وتطابق بدن با ارتفاع آغاز میشود و فقط 4 تا6 ساعت کافی است تا ارتفاع به بدن تحمیل شود لذا این استدلال نمیتواند چندان درست باشد.
پرسش (۳): من دوره دارو شناسی و تزریقات رو در هلال احمر دیدم. اما هرگز به غیر از چند تا عروسک به کسی آمپول نزدم. به افراد مثل من چه توصیه ای دارید. من می تونم ای ریسک رو به کنم و به خودم آمپول تزریق بکنم؟.
چه وقت باید آمپول رو تزریق کرد؟بعضی می گن نباید از آمپول استفاده کرد و افرادی رو که آمپول و دارو استفاده می کنند ( در طی صعود) بد میدونن، نظر شما چیه؟
پاسخ(پزشکی کوهستان): اولا از چند سال پیش بدنبال بروز یک حادثه در یکی از دوره های آموزش کمکهای اولیه هلال احمر آموزش تزریقات در این دوره ها ممنوع شده است.دوما بهترین راه آموزش تزیقات رفتن به بیمارستان و انجام کار عملی است که البته این کار هم قانونی نیست و باید آشنا داشته باشید. اما در کل تزریق عضلانی کار آسانی است و به آسانی در چتد روز و با کمی تمرین میتوان آن را یاد گرفت البته زیر نظر یک آدم با تجربه و وارد -نکته اخیر فراموش نشود_.تزریق بدون تسلط بسیار خطرناک است واصلا نباید انجام شود.
در مورد صعود با امپول اگر منظور داروهای نیروزاست که به هیچ عنوان توصیه نمی شود.اما در باره مصرف آمپول به عنوان دارو برای صعود به هیچ عنوان توصیه نمی شود اگر فردی به قدری مشکل دارد که بدون نیاز به دارو قادر به ادامه حرکت نیست پس از دریافت دارو باید باز گردد و گرنه حادثه در کمین است کوهنوردی فقط رفتن نیست همواره باید به فکر بازگشت هم بود.ضمنا هیچ آمپولی برای پیشگیری از بیماریهای کوه نداریم و تزریق آمپول به این قصد کاملا مردود است.
پرسش (۴): یک سئوال در مورد قرص بروفن که برای گرفتگی عضلات استفاده میشود دارم در آخرین سفر گفتی با توجه به ناراحتی معده از این قرص استفاده نکنم آیا قرصی که دارای همین خاصییت باشد و به معده صدمه نزند را میشناسی در صورت مثبت بودن لطفا معرفی کنید.
پاسخ(پزشکی کوهستان): داروی هم خانواده بروفن که تاثیرات کمتری (دقت کنید تاثیر کمتری دارد نه اینکه بی تاثیر است) بر معده دارد. وجود دارد که شما در مواقع لزوم میتوانید از آن استفاده کنید به نام کپسول سلبرکس celeberex که نوع خارجی آن هم در بازار موجود است نوع انگلیسی آن هست که بسیار گران است اما هندی آن دارای کیفیت مناسبی است و قیمت آن هم معقول تر است نوع ایرانی هم دارد که در بازار موجود است مشکل خاصی هم ندارند.
پرسش (۵): قرص كلر براي ضد عفوني آب از كجا بايد تهيه كرد؟ هيچ داروخانه اي نداشته تا حالا.
پاسخ(پزشکی کوهستان): مطلب "تصفیه آب با کلر" در جواب سوال شما تهیه شده است آنرا مطالعه بفرمایید.
پرسش (۶): بیماری نقرس با تب مدیترانه ای چه تفاوتی دارد ؟
پاسخ(پزشکی کوهستان): تب مدیترانه ای یا همان بروسلوز یا تب مالت یک بماری عفونی است که در اثر میکروب بروسلا ایجاد میشود. این بیمار یک بیماری عفونی است که گرچه دوره درمان طولانی مدتی دارد اما درمان پذیر است و داروی کلشی سین هم در درمان آن نقشی ندارد . اما ما یک بیماری دیگر داریم بنام تب مدیترانه ای خانوادگی (familial mediteeranean fever) که با توجه به توضیحاتی که دادید بیمار شما باید از این نوع باشد.این بیماری یک بیماری با علت نا معلوم و احتمالا غیر عفونی است. که به صورت ارثی منتقل می شود به شکل غیر جنسی مغلوب (autosomal recessive) منتقل می شود.یعنی در پسران و دختران مانند هم دیده میشود و بعضی ناقل بدون علامت بعضی سالم و بعضی بیمارند.این بیماری به شکل دردهای شکمی و حمله ای معمولا با تب و گاه استفراغ دیده میشود.این دردها معمولا در افراد دیگر فامیل هم دیده می شود. و از آنجا که تست تشخیصی مشخصی ندارد و بیماری نسبتا کم یابی است تشخیص آن بسیار سخت است و سیار به تجربه پزشک و رد کردن سایر علل درد شکم بستگی دارد.
لذا این بیمارن معمولا بسیار دیر تشخیص داد ه می شوند و اکثر آنها قبل از تشخیص پیش پزشکان بسیاری رفته اند اقدامات تشخیصی بسیاری انجام داده اند (عکس آزمایش سونو گرافی های متعدد و...)و تشخیصهای بسیاری نیز برای آنها مطرح شده است. بساری از آنها حتی چندین بار بستری شده اند یا به عنوان آپاندیس و یا سایر علل درد شکم تخت عمل جراحی قرار می گیرند یا به درد آنها به خصوص در دختران جوان دردهای عصبی می گویند که گاه تحت درمان هم قرار می گیرند .
داروهای بسیاری برای کنترل این بیماری استفاده شده است که هیچکدام موثر نبوده اند .به جز کلشی سین که بسیارهم در درمان حملات حاد و هم در پیشگیری موثر بوده است.بطوریکه پاسخ درمانی مناسب به کلشی سین بهترین دلیل برای تایید تاشخیص این بیماری میباشد .این بیماری بیماری خطرناکی نیست اما بسیار آزار ذهنذه و محدود کننده است .
این بیماری مانع کوه رفتن شما نمی شود .اما شما حتما باید به اندازه کافی قرص کلشی سین در برنامه ها همراه خود داشته باشید و نحوه درمان حمله حاد شکمی را در بیماریتان بدانید .زیرا تنها مشکلی که ممکن است برای شما در کوه پیش بیاید وقوع حمله خاد شکمی در کوه یا مناطق دور افتاده است .
پس میتوان گفت که بیماری نقرص ارتباطی با تب مدیترانه ای خانوادگی ندارد.و تنها تشابه آنها اشتراک کلشی سین در درمان هر دو بیماری است.
پرسش (۷): درباره کنترل شرایط محیطی در سرمازدگی . توضیح بیشتری میخواستم . درست نفهمیدم منظورتون چیه !
پاسخ(پزشکی کوهستان): منظور از کنترل عوامل محیطی حذف یا مبارزه با عواملی است که منجر به سرمازدگی میشوند که مهمترین آنها هم مثلث سرمازدگی می باشند.گاهی این عوامل را نمیشود حذف کرد و باید با آنها مبارزه کرد مثلا جلوی وزش باد را نمیشود گرفت اما میتوان لباس مناسب و مقاوم در برابر باد پوشید.گاهی هم میشود یک عاملی را حذف کرد مثلا در یک هوای سرد و در منطقای باد گیر میشود اگر قرار است از آبی عبور کرد قدری وقت صرف کرد که بشود از جایی عبور کرد که کمتر خیس شویم یا اگر مثلا جورابمان خیس شد آن را سریع عوض کنیم یا اگر بدنمان خیس است و هوا سرد است و باد میوزد اتراق کنیم و در آن شرایط به ادامه مسیر تحت هر شرایطی اصرار نکنیم. منظور از کنترل عوامل محیطی همین پرهیز یا مبارزه با عوامل خطر است که به تفصیل آنرا در مبحث پیشگیری از سرما زدگی توضیح خواهم داد.
پرسش (۸): پد ضد سرما رو از كجا ميشه خريد ؟ قبلا يك چيزهايي بود به اسم آتروپات كه خيلي خوشمزه بودن ولي الان ديگه گير نميان .
پاسخ(پزشکی کوهستان): آره قبلا آتروپات بود .الان نمیدونم مشابه اون چیزی هست یا نه ولی ایجاد گرمای موضعی خارجی در کنترل سرما زدگی _ نه یخ زدگی _ چندان موثر نیست و بهترین راه گرم کردن استفاده از دمای بدن است مثل گذاشتن دستها زیر بغل در قسمت درمان سرمازدگی توضیح کاملتر رابخوانید
پرسش (۹): اینجا خواندم که استفاده از الکل در هیپوترمی مضر است و نوشیدن الکل در کوهستان به طور کلی نادرست است اما به یاد دارم که تا سالهای نه چندان دور همیشه یک بطری کنیاک برای مقابله احتمالی با افت دمای بدن از ضروریات بشمار می آمد. ممکنه بگید که آیا الکل مطلقا مضر است ؟ یا اینکه در شرایط ویژه ای میتواند به کمک فرد سرمازده بیاید؟
پاسخ(پزشکی کوهستان):مصرف الکل در سرمازدگی اکیدا ممنوع است (البته این چیزها که فرمودید یاد ما نیست اما در فیلم های وسترن قدیمی هم من زیاد دیم که به فرد سرمازده الکل میدهند)زیرا ضمن اینکه باعث افت دمای بیشتر در بدن میشود با ایجاد اختلال در حواس و گیجی علایم سرمازدگی را تقلید میکند و تشخیص را دشوار .ضمن اینکه با تاثیر بر مغز سیستمهای دفاعی بدن در برابر سرما را هم ناکار آمد میکند.این است که در تمام منابع بر ممنوعیت مصرف الکل در سرمازدگی تاکید شده است ضمنا کسانی که الکل مصرف می کنند در برابر سرمازدگی آسیب پذیر ترند و الکل از موادی هست که باعث تسریع و تشدید روند سرمازدگی میشود جالب است بدانید که در مورد گرما زدگی هم همینطور است یعنی مصرف الکل در گرمازدگی هم ممنوع است و مصرف آن باعث آسیب پذیرتر شدن فرد به گرما میشود حتی ماساز بدن با الکل برای درمان گرمازدگی که در بعضی مناطق دنیا رایج است هم مضر می باشد.
پرسش (۱۰):آیا برای ارتفاع آمپولهای خودتزریق وجود داره؟مثلا دگزامتازون یا ... که بدون نیاز به سرنگ و ... بشه در شرایط اضطراری سریع تزریق کرد؟ برای سرمازدگی معمولا چی تزریق میشه؟
پاسخ(پزشکی کوهستان): داروی خود تزریق به قول شما و جود ندارد اما قبل از برنامه می توانید آمپول های مورد نیاز مثل دگزامتازون را در سرنگ بکشید و آماده نگه دارید.که البته آن هم مشکلات خاص خود را دارد و برای توضیح آن می توانید به آرشیو شهریور 86 این وبلاگ مطلب یاد یاد داشتهای دماوند مراجعه کنید.
پرسش (۱۱): دیدم که موقع سرمازدگی آمپولی رو به مصدوم زدین .میشه این قسمت رو هم توضیح بدین؟
پاسخ(پزشکی کوهستان): در سرما زدگی داروی خاصی توصیه نمی شود اما من به تجربه دیده ام تزریق دگزامتازون گرچه علمی نیست اما مفید است. و در شرایط اضطراری می توان استفاده کرد.
پرسش (۱۲):برای کاهش عوارض ناشی از سرمازدگی مثل سوزش یا درد عضو سرمازده (بعد از اتمام برنامه) چه باید کرد؟
پاسخ(پزشکی کوهستان):همانطور که در قسمت اول سرمازدگی قاتل خاموش توضیح دادم سرمازدگی با یخ زدگی متفاوت است و دقت کردن به این تفاوت برای درک مطلب بسیار مهم است .
اینطور که معلوم است شما منظورتان یخ زدگی است که استراحت دارو های ضد درد و ضد التهاب و اندکی گرم نگه داشتن عضو (نه گرم کردن مستقیم )بسته به شدت یخ زدگی مفید است در مبحث یخ زدگی بطور کامل تر انواع درمان را توضیح خواهم داد.
پاسخ(پزشکی کوهستان): استفاده از حنا در مقاومت بافتها در برابر فشار و زخم(مثلا برای جلوگیری ازتاول پا) ظاهرا مفید است و خود من هم به بیمارانم توصیه می کنم که نتیجه خوبی هم می دهد اما بطور دقیق و علمی جایی ندیده ام که این مطلب برسی شود. اما در سرمازدگی (کاهش دمای بدن به علت سرما) هیچ تاثیری ندارد ولی در باره یخ زدگی احتمالا با همان مکانیسمی که در جلوگیری از زخم و مراقبت از پو ست موثر است احتمالا مفید است اما اینکه در یخ زدگی یا گرم نگه داشتن عضو موثر باشد فکر نمی کنم که موثر باشد.
پرسش (۱۴):
پاسخ(پزشکی کوهستان): توصیه می شود که در کوه از داروهای خواب آور و مخدر استفاده نشود زیرا
1- انسان را مستعد به ارتفاع زدگی و سرمازدگی می کند
2- باعث اختلال در هوشیاری افراد می شود
3- دیازپام تاثیر تضعیف کننده خود بر مرکز تنفس را تا 48 ساعت حفظ می کند که در ارتفاع مشکل ساز است
3- خوابیدن در ارتفاع از علامت های مهم هم هوایی است بطوریکه می گویند کسانی که در ارتفاع خوب بخورند و خوب بخوابند هم هوا شده اند. که با مصرف این داروها این شاخص تاثیر خود را از دست می دهد.
برای خوب خوابیدن در ارتفاع اگر هم هوا شده اید باید تمرین کنید مثلا از چند روز قبل از برنامه شبها روی زمین و در کیسه خواب بخوابید تا به خوابیدن در کیسه خواب عادت کنید.روز برنامه از صبح تا موقع استراحت نخوابید تا شب خوابتان ببرد تا قبل از اینکه کاملا خوابتان نگرفته تو کیسه خواب نرید.
فرصت کردم یک مطلب کامل در باره خوابیدن تو کوه می نویسم.
آخه تو برنامه چند روز پیش که خودم سرپرست بودم یکی از بچه ها نزدیک قله حالت تهوع شدیدی داشت. کنار سنگی که آفتاب بهش میخورد نگهش داشتیم لباس گرم و نوشیدنی گرم بهش دادیم و کمی خرما کم کم حالش خوب شد.
پاسخ(پزشکی کوهستان): سرمازدگی در حالت معمول و کلاسیک باعث حالت تهوع نمی شود. اما عوامل جانبی گاه باعث این حالت می شوند مثلا بیخوابی خستگی یا گرسنگی باعث تشدید سرمازدگی می شوند و سرمازدگی باعث تشدید خستگی می شود و خستگی باعث حالت تهوع می شود.یا سرمازدگی باعث افت فشار خون می شود و آن می تواند با حالت تهوع همراه باشد. در این وضعیت ها گرم کردن بیمار با بهبود نسبی سرما زدگی باعث شکستن چرخه های فوق و ایجاد روند بهبودی بیمار می شود. به طور کلی می توان گفت در بیشتر حوادث کوه بخصوص در حوادث زمستانه و در محیطهای سرد سرما زدگی با درجات متفاوت و جود دارد که توان بدن را برای مقابله با مشکل کم میکند و این خود باعث تشدید سرما زدگی می شود پس گرم کردن بیمار برای درمان تقریبا بیشتر حوادث کوهستانی بخصوص در هوای سرد و برای پیشگیری از سرما زدگی بسیار مهم است و نباید فراموش شود.
در نظر داشته باشید در حالت تهوع در کوه حتما باید به بیماری ارتفاع فکر کنید و وجود و یا عدم وجود آن را بررسی نمایید.
پرسش (۱۶): در فصل زمستان جهت جلوگیری از بخار کردن عینکها اگه از اسپری زد بخار که جهت شیشه خودروها استفاده میشه استفاده کنیم آسیبی به چشم نمیرسونه ؟
پاسخ(پزشکی کوهستان): در چشم و اطراف آن فقط و فقط از موادی ( اعم از بهداشتی ، آرایشی و یا دارو ) می توان استفاده کرد که بر روی آنها قابل استفاده بودن برای مصرف در چشم یا اطراف آن ذکر شده باشد. (چشمی - ویژه چشم - برای دور چشم ophtalmic) و ... و نه از هیچ چیز دیگر.حتما اطلاع دارید که اسپری های ضد بخار برای عینک هم وجود دارد.
پرسش (۱۶): درجایی خواندم که در برنامه های زمستانی حتی الامکان از تخلیه مثانه خودداری شود تا بدینوسیله گرمای کمتری از بدن خارج شود!
و در جایی دیگر خواندم که حتمآ مثانه را تخلیه کنید تا بدن گرمای کمتری را صرف گرم نگه داشتن ادرار نماید !!!
پاسخ(پزشکی کوهستان): انباشت ادرار در مثانه و تخلیه نا گهانی آن با تحریک سیستم پارا سمپاتیک و نیز با از دست دادن حرارت از بدن بر سیستم های کنترل دمای بدن تاثیر منفی دارد.پس در هوای سرد از انباشت ادرار و تخلیه ناگهانی آن باید خود داری کرد و در هر مرحله با احساس دفع اقدام به تخلیه مثانه نمود.
پرسش (۱۷): با توجه افزایش ارتفاع و کمبود اکسیژن محیط،بی شک تاثیر باد و دمای مشابه در ارتفاع پایین تر کمتر احساس یا کمتر تاثیر می گذارد.برای مثال عرض میکنم: باد با سرعت 50 کیلومتر و دمای10- در ارتفاع 8000 متری در مقایسه مشابه در ارتفاع 3000 متری.به نظر من این فاکتور را نیز باید مهم تلقی کنیم چون سوخت و ساز کمتر یا کند تری در ارتفاع شکل می گیرد بنابر این بدن سرمای بیشتری را احساس خواهد کرد. هر چند می دانم ، کار بسیار زمان بری است اما فکر میکنم در کاملتر شدن جدول مربوطه کمک خواهد کرد.
پاسخ(پزشکی کوهستان): همان طور که می دانید در ثبات دمای بدن دو دسته از عوامل نقش دارند 1- سیستم های تولید کننده حرارت 2- سیستم های حفظ کننده حرارت . سوخت و ساز از عوامل مهم تولید حرارت در بدن است که هرگونه تغیری در ان تاثیر مستقیم بر دمای بدن دارد ولی بدیهی است که در میزان از دست دادن حرارت بدن بی اثر است .
نکته دیگر اینکه وقتی دامنه و قله یک کوه تحت تاثیر یک جبهه هوا هستند باز هم هرچه ارتفاع بیشتر می شود دما کمتر و سرعت باد بیشتر می شود اما اگر دو نقطه متفاوت را مثلا در دو ارتفاع به قول شما 3000 و 8000 در نظر بگیریم که میزان آفتاب سرعت باد و درجه حرارت یکی باشد تقریبا می توان گفت که دمای باد لرز در هر دو یکی است که این تقریب هم به تفاوت انسانها با هم بر می گردد.
لطفا پس از خواندن مطلب نظراتتان را از ما دریغ نفرمایید
انتقاد کنیدتا اشکالات برطرف شود
