توجه : قبل از مطالعه این مطلب قسمتهای گذشته این بحث را در پستهای قبلی مطالعه فرمایید
قسمت اول ـ قسمت دوم ـ قسمت سوم
سرمازدگی قاتل خاموش
|
این مطلب را به دقت بخوانید و بارها و بارها مرور کنید و قبل از هر برنامه بخصوص برنامه زمستانی باز آن را خوانده و مرور کنید و مطمئن باشید که هیچگاه از خواندن آن پشیمان نخواهید شد بیایید همه بکوشیم تا دیگر شاهد به خانه بازنگشتن همنوردانمان نباشیم |
می توان در راه قله
در کشاکش رفتن یا نرفتن
مبانی عشق را مرور کرد
پیشگیری از سرمازدگی
اگر به عنوان کوهنورد فقط یک مبحث از پزشکی کوهستان را می خواهید بخوانید آن مبحث همین پیشگیری از سرما زدگی است .
آنچه در اینجا می خوانید شاید بسیار ساده به نظر آید اما رعایت همین اصول ساده میتواند شما را از رو در رو شدن با وضعیتهای دشوار آینده حفظ کند.
برای موفقیت در پیشگیری از سرمازدگی باید قبل از اینکه بدنتان در مبارزه با سرما انرژی و دمای خود را از دست بدهد و از پا بیفتد به فکر سرمازدگی و مقابله با آن باشید. یعنی قبل از آنکه علائم سرمازدگی آشکار گردد مانع ایجاد و یا پیشرفت آن شوید.
|
مهم اینست که قبل از آشکار شدن علائم مانع ایجاد و یا پیشرفت سرمازدگی شوید. |
چگونه ؟
مثلث سرمازدگی را به خاطر آورید ( باد _ سرما _ رطوبت) و عوامل فرعی(خستگی _ گرسنگی _ بی خوابی _ بیماری و ...) را با خود مرور کنید. شما اکنون می دانید با تکمیل مثلث، سرمازدگی اجتناب ناپذیر است. و نیز میدانید که عوامل فرعی این روند را تسریع میکنند و گاه جای عوامل اصلی را پر می کنند .پس در تمام برنامه های کوهنوردی در هر شرایط آب هوایی(نه فقط در آب هوای بد و سرد) به دقت و وسواس به دنبال اظلاع مثلث سرمازدگی باشید و از تکمیل شدن آن بترسید و جلوگیری کنید. اگر در شرایطی قرار دارید که دو ضلع مثلث تشکیل شده است بدانید وضعیت شما بسیار شکننده و خطرناک است وهر لحظه ممکن است مثلث سرما تکمیل شود و یا تجمع عوامل فرعی قبل از تکمیل مثلث اوضاع را وخیم کند. در صورت تشکیل اظلاع مثلث به سرعت و بدون از دست دادن وقت به فکر شکستن مثلث و از بین بردن عوامل فرعی باشید.
|
در صورت تشکیل اظلاع مثلث به سرعت و بدون از دست دادن وقت به فکر شکستن مثلث و از بین بردن عوامل فرعی باشید.ممکن است با تکمیل مثلث دیگر فرصت مبارزه را نداشته باشید |
مثلا اگر در باد و هوای سرد( دو ضلع مثلث) در حال کوهنوردی هستید و می بینید که اعضا تیم خسته و گرسنه هستند( دو عامل فرعی) .
یا اگر در باد و در هوای سرد (دو ضلع مثلث ) با عبور از یک آب کم عمق یا آب شدن برفهایی که روی لباسهایتان بوده است یا به علت عرق کردن خیس میشوید (تکمیل مثلث).
یا اگر در یک هوای نسبتا خوب در حال کو هنوردی هستید. عرق کرده اید(ضلع اول) و اکنون پس از چند ساعت کوهنوردی(خستگی ) با تاریک شدن هوا و کاهش دما(ضلع دوم) به منطقه ای باد گیر رسیده اید(تکمیل مثلث با عوامل فرعی).
یا اگر در حین یک برنامه خسته و عرق کرده (ضلع اول _ عامل فرعی) با عبور ازیک شیب یا یک یال ناگهان در معرض بادی سرد قرار می گیرید .(تکمیل مثلث _ با عوامل فرعی).
در همه این شرایط و در شرایط مشابه باید به خاطر داشته باشید که سرمازدگی در چند گامی شماست و اگر هوشیار نباشید بزودی لرز به سراغ شما می آید علایم سرمازدگی به سرعت پیشرفت می کنند و سرمازدگی گاه آنچنان شما را غافلگیر میکند که تصورش هم سخت است.
|
سرمازدگی گاه آنچنان شما را غافلگیر میکند که تصورش هم سخت است. |
اصول پیشگیری از سرمازدگی:
|
۱ـ کنترل اضلاع مثلث :
شما باید تک تک اضلاع مثلث را به دقت کنترل کرده با آنها مبارزه کنید. و خود را از گزند آنها دور نگه دارید. حتی اگر هر کدام به تنهایی وجود داشته باشند .نباید منتظر تکمیل مثلث بمانید آنگاه به فکر مبارزه با اضلاع مثلث بیفتید زیرا ممکن است شرایط فرصت این کار را به شما ندهند یا عوامل فرعی باعث سرعت غیر منتظره پیشرفت سرمازدگی شوند و دیگر کاری از دست شما برنیاید.
پیش از تکمیل مثلث به فکر مبارزه با اضلاع آن باشید
رطوبت (ضلع اول مثلث) :
خیس شدن در برنامه های زمستانی اگر یک فاجعه نباشد (که گاه واقعا هست) باید گفت همیشه مشکلی بزرگ است . و باید اذعان داشت که گاه واقعا نمیتوان از آن اجتناب کرد.
انتقال حرارت در آب سرد 20 تا 30 برابر هوای سرد است .و لباسهای خیس 90%قدرت عایق بودن خود را از دست می دهند.
البته پشم تنها ماده ایست که علی رغم خیس شدن قدرت عایق بودن خود را حفظ میکند .
|
پشم تنها ماده ایست که علی رغم خیس شدن قدرت عایق بودن خود را حفظ میکند |
شما در یک برنامه کوهنوردی به سه طریق ممکن است خیس شوید .
1–تعریق 2_آب 3_برف
1_تعریق:
شاید این وضعیت را بتوان بدترین نوع مواجهه کوهنوردان با رطوبت دانست .در این حالت بدن از پوست و لایه های زیرین لباسها به آرامی شروع به خیس شدن میکند رطوبت تمام بدن را می پوشاند و منبع این رطوبت که بدن ما باشد در تمام طول برنامه با ماست. از طرفی در بیشتر موارد خود شخص هم متوجه خیس شدن لباسهایش نمی شود. یا فرد امداد گر هم با چک کردن لایه های رویی لباسها ی مصدوم با این تصور که وی خشک است اقدام به تعویض لباسهای او نمیکند یا لایه های رویی را تعویض می کند اما توجهی به لایه های زیرین که اتفاقا کاملا خیس هستند نمیکند.این وضعیت بخصوص در هنگام اتراق کردن یا استراحت ها که دمای بدن ناشی از فعالیت و صعود فروکش می کند بسیار بیشتر به چشم میخورد.
چه باید کرد ؟
این اصل را به خاطر بسپارید : در کوه بخصوص در برنامه های زمستانی نباید عرق کنید.
که اگر درست لباس بپوشید اصولی گام بردارید به مو قع حرکت و استراحت کنید خواهید دید که این گونه میشود.
برای پیشگیری از خیس شدن در اثر تعریق چند نکته را باید رعایت کرد:
1_ لباس مناسب و لایه لایه 2_ استراحت کافی 3_اتراق اصولی
a)لباس مناسب :
شما باید به گونه ای لباس بپوشید و از جنسهایی استفاده کنید که بتوانند ضمن گرم نگه داشتن بدنتان و جلوگیری از نفوذ باد و رطوبت باعث ایجاد جریان هوا در لایه های زیرین لباسها شده و به تبخیر عرقتان کمک کنند. امروزه با ساخته شدن انواع پارچه های تنفسی(از جمله گورتکس) که اجازه خروج بخار آب را میدهند اما مانع ورود آب و باد میشوند این منظور که در گذشته دست نیافتنی مینمود برآورده شده است.گرچه این خصوصیت در جنسهای مختلف این لباسها متفاوت است اما حتی در اجناس مرغوب هم این خاصیت به طور 100% وجود ندارد و شما باید برای خروج عرق بدنتان به جریان هوا در لایه های زیرین لباسهایتان کمک کنید.ضمن اینکه بدنتان را از سرما و باد نیز باید حفظ کنید. و این مقدور نیست مگر با پوشش لایه لایه .
آب و هوا در دامنه ها
و ارتفاعات بسیار
متفاوت است و
سما باید آمادگی
رو دررو شدن با این
تغیرات را داشته باشید
پوشش لایه لایه چیست؟
لایه لایه لباس پوشیدن از اصول کوهنوردی است . باید به گونه ای لباس بپوشید که بتوانید به راحتی لایه های لباسهایتان را با توجه به میزان فعالیت و آب وهوا کم یا زیاد کنید. لایه های رویی باید حتما زیپ دار باشد و از پوشیدن لباسهای یک تیکه در لایه های بیرونی باید اجتناب کرد تا بتوان آنها را به راحتی در آورید یا در صورت لزوم مجددا پوشید. ضمنا گاه لازم میشود که لباس تنتان باشد اما برای برقراری جریان هوا در زیر لباسهایتان زیپ لباس رویی را باز کنید. در بسیاری از لباسها در زیر بغل ها و در پهلوها زیپهایی تعبیه شده که می توان با باز کردن آنها جریان هوا را در لایه های زیرین نزدیک پوست برقرار کرد.آب و هوای کوهستان بسیار متغیر است و میزا ن فعالیت شما نیز متفاوت. پوشش لایه لایه به شما این امکان را می دهد تا به سرعت لباسهایتان را از حالت زمستانه به تابستانه تغیر دهید.تا ضمن حفظ دمای بدنتان مانع عرق کردن نیز بشوید.مثلا وقتی در اولین ساعات بامدادی سرد در ابتدای مسیر در یک سطح هموار در حال حرکت هستیدباید لباستان بیشتر از ساعتی بعد باشد که آفتاب در آمده است و شما در شیبی تند در حال حرکتید. می بینید که شما در این دو وضعیت به دونوع پوشش متفاوت نیاز دارید .با پوشش لایه لایه و کم و اضافه کردن لباسها در طی حرکت می توانید این مشکل را حل کنید .
چگونه لایه لایه لباس بپوشیم؟1
با استفاده از پوشیدن لایه ای لباس می توانید تاثیر و قابلیت آن را بالابرید. این سیستم سازگار با بالا و پایین رفتن حرارت و شرایط جوی کوهستان است. هدف سیستم لایه ای این است که با حد اقل وزن و حجم لباس ،حرارت بدن را در تمام مدت در سطح مطلوبی حفظ کند . برای نیل به این منظور اغلب باید تنظیماتی را انجام داد . اکثر کوهنوردان با تجربه،در بیشتر فعالیتهای کوهنوردی خود از سیستمی پایه ای که بر اساس چند لباس مختلف با کیفیت خوب تشکیل شده است استفاده می کنند و ترکیباتی از این سیستم را در شرایط مختلف و بر حسب نیازهای شخصی به کار می گیرند . ممکن است لایه اساسی تغیر کند ،وسایل عایق کم یا بیشتری استفاده شوند. چیزهای جدیدی مثل لباسهای لایه رویی بوجود بیایند و خریداری شوند ، اما اساس و هسته سیستم لایه ای با گذشت زمان و آخرین لباسهای تکنولوژی پیشرفته به همان شکل باقی مانده است . پایه سیستم لایه ای جهت فعالیت در ورزشهای درون طبیعت متکی بر سه نوع لایه است : لایه مجاور پوست،لایه عایق حرارتی و لایه بیرونی.
لایه مجاور پوست: این لایه باید بتواند عرق پوست شما را از خود عبور دهد و پوست را خشک نگه دارد . این عمل فتیله مانند برای گرم نگهداشتن شما حیاتی است،چرا که لباس خیس در تماس با پوست ، باعث از دست دادن حرارت بیشتری از بدن می شودتا لباس خشک.
لایه عایق حرارتی : این لایه باید محافظ گرما در اطراف یا پیرامون بدن باشد و در حقیقت گرما را در خود حبس کند . هرچه این لایه حبس کننده گرما ضخیم تر باشد بیشتر گرم خواهید شد.هرچند این لایه نمی تواند مانند یک کت پر ، سدی برای هوای مرده باشد ولی چند لباس گشاد و سبک می توانند جهت حبس کردن هوا بین خود و دیگر لایه ها استفاده شوند و با کم و زیاد کردن آنها ، مقدار حرارت را تنظیم کرد.
لایه بیرونی: وظیفه لایه بیرونی یا رویی محافظت شما از باد ، باران و خورشید است.
لباسهای بد:
اگر هر لباسی را در جای خود بکار ببریم، یعنی معایب و مزایای لباسها و الیاف را بدانیم، بیراه نگفته ایم اگر بگوییم هیچ لباسی بد نیست. اما بعضی پوشش ها در برنامه های زمستان واقعا نا مناسب هستند مثلا:
لباسهی سنگین که زود خیس می شوند و به سختی خشک می شوند مانند لباسهای جین یا شلوارهای لی.
پوشیدن لباسهایی گرم و چسبان در زیر لباسها به طوری که دسترسی به آنها مقدور نباشد مثلا پوشیدن ژاکت های یقه اسکی زیر مانتو.
لباسهایی بدون زیپ ویک تیکه در لایه رویی چندان مناسب نیست.
استفاد از الیاف غیر تنفسی مانند بادگیرهای نایلون در لایه رویی که مانع تنفس بدن وتبخیر عرق می شوند.
پس به طور کلی می توان گفت در انتخاب لباسهای زمستانه علاوه بر رعایت اصول فنی پوشش اصول پیشگیری از سرما زدگی را نیز رعایت کنید.
B)استراحت کافی:
در هوای سرد بخصوص همراه با باد استراحت های مناسب اما کوتاه میتواند مانع تعریق شما شود. دقت کنید قبل از آنکه بدنتان از عرق خیس شود باید اقدام به استراحت کنید.این استراحت می تواند فقط چند دقیقه و درجا باشد اما بسار موثر است. گرچه در هر صورت بهترین راه آن است که جوری گام بردارید و لباس بپوشید که علی رغم حرکت عرق نکنید .
c)اترق اصولی :
هنگام استراحت توجه کنید که هیچگاه با بدن عرق کرده در برابر باد نایستید. با ایستادن و توقف فعالیت دمای بدن شما پایین تر می آید و احتمال بروز علایم سرمازدگی بیشتر می شود ، پس به محض ایستادن لباسهایتان را اضافه کنید و اگر لباسهایتان بخصوص لایه های زیرین از عرق خیس است آنها را عوض کرده بدنتان را خشک کنید. شاید این کار در پایان یک روز سنگین وخسته کننده سخت به نظر آید. اما به خاطر داشته باشید که صرف چند دقیقه وقت برای این کار باعث میشود تا جلوی هدر رفتن مقدار زیادی از انرژی بدنتان در مقابله با سرما را بگیرید و بقه برنامه را با انرژی بهتر و توان بیشتری ادامه دهید.ضمنا دقت کنید که در اکثر موارد کمر شما که زیر کوله پشتی قرار دارد، بخصوص در برنامه های سنگین از عرق خیس است .پس در استراحتهای کوتاه بخصوص در برابر باد کوله پشتی هایتان را در نیاوریدو اگر در آوردید و یا در هنگام اترق بلافاصله اقدام به تعویض لباس، خشک کردن بدن و اضافه کردن لباس گرم کنید . بخصوص اضافه کردن لباس گرم را در هر توقف هرچند کوتاه باشد فراموش نکنید.
پس:
1) پوشش مناسب و لایه لایه را رعایت کنید.
2) حین حرکت بسته به میزان فعالیت ،وضعیت جوی و دمای بدن لباستان را کم و یا اضافه کنید.
3) استراحت مناسب ،کوتاه و به موقع حین حرکت را فراموش نکنید.
4) خشک کردن بدن ،تعویض و اضافه کردن لباس در اتراقها را جدی بگیرید.
5) کوله پشتیتان را در استراحتهای کوتاه در نیاورید تا کمرخیس و عرق کرده تان در معرض باد و سرما قرار نگیرد
هنگام اتراق قبل
از استراحت و
سردشدن
بدنتان اول
لباسهایتان را
عوض کنید
و لباسهای
خیستان را
خشک کنید
۲)آب و باران:
پس :
1) همواره آمادگی رو در رو شدن نا گهانی با آب و هوای نا مناسب را داشته باشید.
2) از لباسهی اضافه و وسایلتان به دقت در برابر خیس شدن مراقبت کنید
3) هنگام راه رفتن یا عبور از آب مواظب جورابها و کفشهایتان باشید
4) اگر خیش شدید برای خشک کردن و تعویض لباستان وقت بگذارید
۳)برف:
وقتی برف میبارد یا در مسیرهای برفگیر در حال حرکت هستید برف آرام آرام بر رو لباسها و کفشهای شما می نشیند . در ابتدا چندان مهم به نظر نمی آید اما به تدریج همین برف حتی اندک، دمای زیادی از بدنتان را می گیرد و کم کم باعث خیس شدن خودتان و لباسهایتان می شود (آب و سرما) . همواره مواظب برفی که روی لباستان می نشیند باشید. و از آن اجتناب کنید. برای نشستن روی برف از زیر انداز استفاده کنید .از مسیر های پاکوب استفاده کنید و اگر مسیری نیاز به برف کوبی دارد مرتب جایتان را برای برفکوبی عوض کنید. هنگام بارش برف لباس مناس به تن کنید. در طول مسیر هر زمان که امکان داشت خودتان و کفشهایتان را با یک پارچه(نه با دست ) بتکانید.
گتر خوب میتواند سلامت پاها و خشک ماندن انها را تضمین کرده
به حفظ دمای بدنتان کمک فراوانی کند
1) وسایل و تجهیزات زمستانه را فراموش نکنید(کفش مناسب ،گتر جوراب،لباس ، کلاه،چادر و ...)
2) روی برف ننشینید
3) دقت کنید لباس و کفشهایتان کمتر برفی شود
4) از مسیرهای پاکوب استفاده کنید
5) لباس مناسب به تن کنید
6) برفها را تا جاییکه امکان دارد از خودتان بتکانید و نگذارید برف روی کفشها و لباسهایتان باقی بماند .
در قسمت بعد در ادامه مبحث پیشگیری از سرمازدگی به بررسی دو ظلع دیگر مثلث (باد و سرما )خواهیم پرداخت و عوامل فرعی را نیز مروری کوتاه خواهیم کرد .با ما همراه باشید.
لطفا پس از خواندن مطلب نظراتتان را از ما دریغ نفرمایید
انتقاد کنیدتا اشکالات برطرف شود
پاورقی:
۱)این قسمت عینا از کتاب کوهنوردی لذت آزادی در اوج بلندی ها /ویراستاران استیون کاکس،کریس فولساس،ترجمه رحیم دانایی _تهران،نشر روان ،1383 _جلد اول . نقل شده است برای مطالعه بیشتر در باره لایه ها و لباسها میتوانید به این کتاب مراجعه کنید.